“Opa Menno woonde met zijn gezin in Ezinge, een klein dorpje in Groningen”, begint Rianne haar verhaal. “Mijn opa hield van het werk op het land, maar kon niet opboksen tegen de mechanisatie. Er kwam nog te weinig geld binnen om het gezin met acht kinderen te onderhouden. Dus nam hij zijn verantwoordelijkheid en ging aan de slag bij Hoogovens in Walserij-West. Het werk was prima maar hij had moeite met de ploegendiensten en hij miste het buitenleven. Hoogovens gaf daar gehoor aan en hij kreeg de functie van postbode. Dat was een uitkomst. Opa vond het prachtig dat hij, nieuwsgierig als hij was, gewoon de fabrieken in kon lopen. En natuurlijk genoot hij van de vrijheid van het buiten werken.” 

Verhuizen naar Heemskerk 

Omdat Riannes opa nog geen woning had, regelde Hoogovens huisvesting op hotelschip Arosa Sun. “De faciliteiten waren goed, maar natuurlijk miste opa zijn gezin. Wel kon hij in de weekenden op kosten van Hoogovens met de trein naar huis. Dat was een behoorlijke onderneming in die tijd, maar hij deed dat elke week.” Gelukkig kwam er na negen maanden een woning in Heemskerk vrij voor de familie Pettinga. “Opa was blij dat het gezin weer herenigd was en liet zijn kinderen graag zien dat hij trots was op zijn werk als postbode. Regelmatig liep hij in zijn werkkleding en schoenen door de woonkamer. Oma wende snel aan de nieuwe omgeving, want de woning lag in een hofje waardoor ze meteen veel aanspraak had. En dat mijn moeder van een eeneiige tweeling was, trok nog eens extra de aandacht. Nog steeds word ik in de buurt ‘de dochter van een van de tweeling’ genoemd.” 

In opa’s voetsporen 

“Over mijn moeder gesproken”, vervolgt Rianne. “Zij had er ook profijt van dat opa hier postbode was. Ze werkte als kraamverzorgster en moest daardoor ook weleens naar een huisje bij de sluizen. Als het zo uitkwam, sprong ze bij opa in de auto en dan reed hij haar via het terrein naar de overkant.” Het is een van de bekende anekdotes in de familie, weet Rianne. “Sowieso werd er altijd heel positief over het bedrijf gesproken. Als je bij Hoogovens werkte, dan zat je gewoon goed. Uitstekende arbeidsvoorwaarden en volop mogelijkheden. Dat heb ik altijd in mijn achterhoofd gehouden. Ik denk dat ik daardoor via wat omwegen toch bij Tata Steel terecht ben gekomen. Helaas leeft opa niet meer, maar hij had het vast heel leuk gevonden dat ik hier nu n.” 

Genieten van het buitenleven 

Of opa Menno na zijn pensioen is terugverhuisd naar het hoge noorden? “Nee, opa en oma zijn altijd in de hoekwoning in Heemskerk blijven wonen”, zegt Rianne. “Ze zullen vast weleens heimwee hebben gehad naar Groningen, de tongval en het buitenleven. Maar hun leven en dat van hun kinderen en kleinkinderen was inmiddels hier. Wel bracht opa ook na zijn pensioen veel tijd buiten door. Dan deed hij de tuin, thuis of bij vrienden of kennissen. Een petje op, een schoffel in zijn handen. Dan was hij echt op z’n best.”

Het cirkeltje rond 

Sanders opa van moeders kant is helemaal vanuit Groningen hierheen gekomen en eind jaren 30 bij de toenmalige Hoogovens gaan werken als portier. Maar hij was eigenlijk kapper. ‘‘Dat vond hij helemaal niks. In die tijd hadden mensen ook best wel heel vies haar, dus op een gegeven moment was hij dat behoorlijk zat’’, legt Sander lachend uit. Tijd voor iets anders dus, maar tijdens de Tweede Wereldoorlog vond Roelf het te gevaarlijk bij de fabriek. Uiteindelijk is hij in 1947 teruggekomen en heeft tot en met zijn pensioen in 1972 gewerkt op de kwaliteitsafdeling van eerst de Siemens-Martin Staalfabriek en later de Oxystaalfabriek 1. 

Toeval dat ook Sander op een kwaliteitsafdeling is beland? ‘‘Ik vind het wel bijzonder dat ik bij KTO zit en dat mijn opa ook werkte bij een kwaliteitsafdeling. Dat is wel grappig. Maar het is wel puur toeval.’’ Wat wel de cirkel rond maakt voor Sander is dat opa Roelf in 1972 met pensioen gegaan is, precies het jaar dat Kooks- en Gasfabriek 2 in gebruik werd genomen. ‘‘En waarschijnlijk zal ik nog wel meemaken dat hij gesloten gaat worden. Dan zie je hoe de geschiedenis gaat, hè’’, voegt Sander toe. 

Verandering: ‘‘Het is bijzonder om die laatste fase mee te maken’’ 

Sander werkt al sinds 2004 bij Kooks- en Gasfabrieken. Het werk bij de KGF, waar veel chemie bij komt kijken, sloot namelijk perfect aan bij zijn studie technische scheikunde. Inmiddels houdt Sander zich bezig met de kwaliteit en selectie van kolen en beheersing van de kookskwaliteit. Op de vraag of er in bijna twintig jaar veel is veranderd, antwoordt hij: ‘‘Ja, er is best veel veranderd. Toen ik hier begon lag de focus vooral op zoveel mogelijk produceren, daarna op kwaliteit en stabiliteit. Nu is zestig procent van mijn werk milieu.’’ 

Zo werkt Sander met zijn projectteam onder meer aan maatregelen om de uitstoot van stikstof en andere emissies te verlagen. Maar ook werkte hij mee aan het project om de rauwe ovens fors te verminderen. Sander: ‘‘We moeten blijven verbeteren om hier te kunnen blijven. En dat geeft ook wel motivatie en voldoening als je daar een bijdrage aan kunt leveren.’’ 

Maar is het soms niet lastig om bij een fabriek te werken die zoveel kritiek krijgt? ‘‘Ik vind het weleens moeilijk dat het vooral over meningen gaat en niet over feiten. Want je kan dan ook niet met mensen daarover discussiëren’’, antwoordt hij eerlijk. Hij vervolgt: ‘‘Maar ik en mijn collega’s hebben wel invloed erop. Door bijvoorbeeld die rauwe ovens te verminderen.’’ Hij onderstreept dat iedereen bij de KGF hard werkt om te verbeteren en een bijdrage te leveren. ‘‘Het is heel bijzonder om die laatste fase mee te maken en te zorgen dat de fabriek goed blijft draaien. Misschien haal ik hier nog wel de dertig jaar!’’ zegt Sander lachend. Over de toekomst is hij dan ook optimistisch: ‘‘Ik zie het persoonlijk niet als een bedreiging dat deze fabrieken dichtgaan. Er komen ook een hele hoop nieuwe processen en nieuwe kansen. Dus ik vind het alleen maar interessant.’’ 
 

Vader Henk was eigenlijk timmerman in Drenthe. Toen Roel twee jaar oud was maakte hij de overstap naar de toenmalige Hoogovens en werd hij smelter bij Hoogoven 6. Eind augustus 1970 ging het echter helemaal mis. Henk werd slachtoffer van een tragisch ongeval tijdens het aftappen van de hoogoven in de nachtdienst. 

Bij het aftappen van een hoogoven stroomt gloeiend heet vloeibaar ruwijzer door goten naar de mengers die het ruwijzer naar de Staalfabriek brengen. Die goten waren vroeger open, legt Roel uit. Roels vader is in zo’n goot met vloeibaar ruwijzer gevallen. ‘‘Dat is heel naar. Het is heet, heel heet. Waarschijnlijk heeft een kraan met een bak hem aangetikt en toen is hij erin gevallen. Hij heeft het geloof ik nog een dag of vier overleefd en is uiteindelijk op 1 september 1970 overleden’’, vertelt Roel over het ongeval. 

Roel is nooit naar het ziekenhuis gegaan om zijn vader te bezoeken, want daar was hij te jong voor. Wel kan hij zich nog goed het moment herinneren dat hij te horen kreeg dat zijn vader was overleden. ‘‘We kwamen uit school voor de middagspauze. We kwamen bij een achterbuurvrouw die ons opving. En er zaten twee ooms op de bank. Ik zie ze nog zo zitten. Toen was het wel duidelijk.’’ Uiteindelijk is het gezin weer terug naar Drenthe verhuisd. Roel vertelt dat zijn familie altijd goed is ondersteund door de Hoogovens. ‘‘Met regelmaat kwam er iemand van Hoogovens langs, zelfs in Drenthe, om te vragen hoe het ging en waar ze nog konden helpen. Het werd allemaal keurig geregeld. Ook mijn studie is betaald’’, vertelt Roel over de nasleep van het ongeluk. 

‘‘Ook mijn moeder zei dat ik het vooral moest doen’’ 

De vader van Roel was niet het enige familielid dat bij de Hoogovens werkte. Ook een broer van zijn moeder en 2 aangetrouwde ooms van vaderskant waren in dienst. Dankzij die oom van moederskant is ook Roel aan de slag gegaan bij het staalbedrijf. Roel zocht namelijk iets wat aansloot bij zijn studie Weg- en Waterbouwkunde, waar in Drenthe niet veel werk in was. ‘‘Hij heeft me geïntroduceerd bij de chef van de Centrale Bouwkundige Dienst en sindsdien werk ik bij dit bedrijf’’, aldus een grinnikende Roel. 

Of het niet gek is om bij het bedrijf te werken waar zijn vader overleed? ‘‘Jawel, het heeft een bepaalde emotionele lading. Maar mijn moeder zei ook: moet je vooral doen. Als een familielid bijvoorbeeld overlijdt bij een verkeersongeluk, ga je dan ook niet meer autorijden? Dat is een beetje hetzelfde’’, legt hij zijn keuze uit en hij voegt nog met een lach toe: ‘‘Toen herhaalde de geschiedenis zich. Mijn vader ging hier naartoe om te werken en vervolgens deed ik dat ook.’’

Op de vraag of het ongeval nog invloed heeft gehad op zijn werk antwoordt Roel: ‘‘Ik denk wel dat het uiteindelijk toch invloed heeft. Ik was altijd wel streng op veiligheid. En eind jaren ’90 heb ik ook de overstap naar veiligheidskundige gemaakt, maar dat was meer toeval.’’ Roel heeft het nog uitstekend naar zijn zin bij de Staalfabriek, ‘‘het ultieme voor een veiligheidskundige vanwege de hitte, hoogte, en zware werk’’, en hoopt tot zijn pensioen hier te blijven werken. 
 

“Ik kom uit een echte Hoogovens familie”, begint Henk. “Alle mannen van zowel vaders als moeders kant werkten bij het bedrijf. Ik kan me dan ook niet anders herinneren dan dat het op feestjes en verjaardagen altijd over het bedrijf ging. Hoogovens was gewoon een goede werkgever. En je kon hier ook qua functies alle kanten op. Voor mij was het niet meer dan logisch dat ik hier ook ging werken.” 

Liefde voor de Koudbandwalserij 

De families Handgraaf en Slotemaker zaten bij Koudbandwalserij 2, PEVA, Hoogovens, CEMIJ, in het magazijn en bij PEN. Henk volgde hun voorbeeld. “Ik deed de bedrijfsschool, liep meerdere stages en ging aan de slag bij Koudbandwalserij 2, de schone fabriek, zoals we altijd zeggen. Dat vond ik meteen supermooi. Ik begon als bankmedewerker en klom op tot Chef van de Wacht. Ik hield van de fabriek, van de techniek en zag ook altijd werk liggen. Want ook als de productie even stilstond vanwege overcapaciteit was er genoeg te doen rondom de installaties; vegen, opruimen, schilderen. Ik hield iedereen wel aan de gang”, lacht Henk. 

Lekker doorwerken in de nachtdiensten 

Henk vervolgt: “Er is geen dag geweest dat ik met tegenzin naar mijn werk ging. Ik was graag ‘achter de poorten’. En ook ploegendiensten vond ik fantastisch. Het liefst draaide ik de nachtdiensten. Dan had je van niemand last en kon je gewoon lekker doorwerken. Een ander voordeel van die ploegendiensten was dat ik een groot deel van de opvoeding van mijn twee kinderen meekreeg. Dat ik door die wisselende diensten sommige feestjes moest overslaan en teamsporten wel kon vergeten, nam ik op de koop toe.” 

Toch weer aan de slag 

De laatste vier jaar van zijn loopbaan werkte Henk bij Beitsbaan 21, waar hij ook zijn eerste stage had. En daarmee was de cirkel rond, dacht Henk. Toch kroop het bloed waar het niet gaan kon. “Ik was op een symposium toen er recruiters stonden te werven voor de renovatie van Hoogovens 6. Ik merkte meteen dat ik interesse had, maar wilde alleen kortere werken van maximaal vier weken doen. Dat was mogelijk. Inmiddels heb ik al meerdere projecten gedaan, ook bij Koudbandwalserij 2. Daar mocht ik een paar weken op de winkel passen. Geweldig.” 

Geen dag spijt 

Henk was van beide families de één na laatste die bij het bedrijf vertrok. “Geen enkel familielid werkt er nu nog. Ook mijn kinderen niet. Maar dat is goed. Zij hebben hun eigen keuze gemaakt.” Of Henk zelf weer voor Tata Steel zou gaan als hij nu voor de keuze zou staan? “Absoluut. Misschien zou ik wel een andere opleiding doen, maar ik zou meteen weer voor Tata Steel kiezen. Techniek is nu eenmaal het mooiste dat er is.”