Een unieke operatie op Tata Steel terrein
“Wat we doen, is een ingewikkelde en unieke operatie, vertelt Annemarie Manger, duurzaamheidsdirecteur van Tata Steel Nederland. “De nieuwe fabrieken komen op ons terrein terwijl alle huidige fabrieken in bedrijf blijven tot het moment dat de nieuwe installaties goed draaien. Dat betekent een hele goede en intensieve samenwerking tussen alle partijen en onze mensen. De samenwerking met McDermott, Danieli en Hatch is de start van de basic engineering om  onze plannen concreter te kunnen invullen.”

Veel gebeurd in één jaar
De overstap naar groen staal is de grootste verandering in de ruim 100-jarige geschiedenis van het bedrijf. Het gaat om een technologisch hoogstandje en heeft veel gevolgen. Het afgelopen jaar is op verschillende vlakken hard gewerkt om deze transitie voor te bereiden. Zo heeft Tata Steel een overeenkomst met de landelijke netbeheerder TenneT getekend voor een directe aansluiting op het landelijk elektriciteitsnet om groene stroom te kunnen gebruiken in de toekomst. Ook is een plattegrond gemaakt van het terrein met daarin de nieuwe fabrieken getekend. Samen met de vakbonden zijn gesprekken gestart met de werknemers van de fabrieken die in de toekomst verdwijnen want voor hen zal veel veranderen en Tata Steel wil dat niemand buiten de boot valt. In de zomer is een bedrijvendag georganiseerd voor meer dan 80 bedrijven en leveranciers. Zij nemen een groot deel van het operationele onderhoud op ons terrein in IJmuiden voor hun rekening. En ook zij moeten weten wat er gaat gebeuren en wat dat voor hun bedrijf betekent.

De Tata Steel Academy (het eigen opleidingsinstituut) is aan de slag gegaan om te kijken welke competenties en kwalificaties onze medewerkers moeten hebben en ontwikkelt nieuwe lesmodules. Ook is de opleiding bezig met het voorbereiden van lessen voor leerlingen van middelbare scholen uit de regio door een praktijkmodule aan te bieden hoe je waterstof maakt.

Over de technologie
DRI-technologie (direct reduced iron) is een relatief nieuwe productietechnologie, waarbij ijzererts direct wordt gereduceerd met behulp van aardgas of waterstof en niet meer met kolen. De reductie van ijzererts vindt in een DRI-fabriek plaats in een schachtoven bij een relatief lage temperatuur tot ongeveer 1000°C. Het gereduceerde ijzer wordt vervolgens, met toevoeging van koolstof, in een elektrische oven (REF) verder verwerkt tot vloeibaar ruwijzer.

De DRI-REF technologie biedt verschillende voordelen. Door de inzet van groene elektriciteit en zo veel mogelijk waterstof, is de CO₂-uitstoot van het proces fors lager dan bij het gebruik van hoogovens. Ook kan in het nieuwe proces schroot worden gebruikt en dat betekent meer circulariteit. Daarnaast biedt productie met DRI-technologie flexibiliteit, want het proces is eenvoudig op te starten en te stoppen. Ten slotte kan met DRI-technologie staal worden geproduceerd van dezelfde hoge kwaliteit als waar IJmuiden nu al om bekend staat.

Terugdringen van CO₂
Een belangrijk onderdeel om Tata Steel te verduurzamen is het terugdringen van de CO₂-uitstoot. In de intentieverklaring spreekt Tata Steel Nederland de ambitie uit om in 2030 5 megaton minder CO₂ uit te stoten en versneld in 2045 volledig klimaatneutraal te zijn. Tata Steel besloot in september vorig jaar over te gaan van de ondergrondse opslag van CO₂ naar de productie van groen staal met het Direct Reduced Iron- productieproces. Dit proces is duurzamer en schoner dan de huidige manier van staal maken, en maakt bij de productie gebruik van groene waterstof. De overgang naar deze manier van staal produceren is complex, omdat het hele staalproductieproces moet worden aangepast en bestaande hoogovens moeten worden vervangen.

Minister van Economische Zaken en Klimaat, Micky Adriaansens: “We willen dat Tata Steel sneller schoner wordt. Minder CO₂-uitstoot en het beperken van de impact op de leefomgeving: met deze intentieverklaring leggen het bedrijf en de overheid de ambities vast. Dit werken we nu verder uit in de maatwerkafspraken met het bedrijf. Een belangrijke mijlpaal. Samen met de provincie Noord-Holland onderzoeken de Staatssecretaris en ik hoe we de plannen kunnen ondersteunen.”

Verbeteren milieu- en gezondheidssituatie voor 2030
In de gewijzigde intentieverklaring zijn extra ambities opgenomen over het verminderen van de impact van het bedrijf op de leefomgeving. Zo is onder andere afgesproken dat Tata Steel Nederland onderzoek gaat doen naar het verder verbeteren van de milieu- en gezondheidssituatie vóórafgaand aan de transitie in 2030. Maar ook om de mogelijkheid te onderzoeken van het al eerder sluiten van bepaalde bedrijfsactiviteiten, zoals de Kooks- en gasfabriek 2.

Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, Vivianne Heijnen: “Ik vind dat de toekomst van Tata Steel alleen schoon en duurzaam kan. Dat staat heel helder in deze intentieverklaring. Met daarin ook extra ambities voor de verbetering van de leefomgeving voor 2030. We houden een vinger aan de pols zodat de ambities realiteit worden. Verbeteringen zijn nodig voor het klimaat, het milieu en voor de gezondheid van omwonenden.”

Samen de ambities waarmaken
Het Rijk, de Provincie Noord-Holland en Tata Steel onderstrepen het belang van een meer duurzame en schone staalproductie voor Nederland. In de intentieverklaring geven de overheden aan bereid te zijn te onderzoeken hoe de plannen en projecten om het bedrijf om te vormen tot een meer duurzame en schone staalfabriek ondersteund kunnen worden. Naast eventuele benodigde financiële ondersteuning, gaat het ook om tijdige besluitvorming over vergunningaanvragen en het realiseren van de nodige waterstofinfrastructuur. Ook wordt er aandacht besteed aan het stikstofvraagstuk.

Met deze intentieverklaring is de richting bepaald die de komende tijd in de bindende maatwerkafspraken tussen Tata Steel en het Rijk verder uitgewerkt wordt.

Hans van den Berg, CEO Tata Steel: ”Onze ambitie is om zo snel mogelijk groen staal in een schone omgeving te maken. Dit betekent een hele nieuwe koers waarbij we inzetten op waterstof. Daarmee kunnen wij een forse bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen. We voelen ons gesteund door de overheid die deze uitdaging samen met ons wil oppakken.”

Jeroen Olthof, gedeputeerde Leefbaarheid, Milieu en Gezondheid: ‘Voor de inwoners van de IJmond is belangrijk dat we in de intentieverklaring gezamenlijk afspraken maken over de omschakeling naar een duurzame staalproductie en dat gezondheid daar onderdeel van uitmaakt. De Expression of Principles is een mooie eerste stap, die zo spoedig mogelijk moet worden uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma.’

Link naar Expression of Principles

Het te ontwikkelen schip is een zogenoemde Short-Sea Vessel met een laadvermogen van ongeveer 5.000 ton en zal het eerste schip van dit type zijn. De waterstof aangedreven scheepvaart bestaat op dit moment voornamelijk nog uit binnenvaartschepen en kleine veerboten; zowel hybride, deels op waterstof, als volledig varend op waterstof.

Cem Ugur, Hoofd Chartering en Operatie, Tata Steel: “Wij willen op alle fronten een duurzaam bedrijf zijn. Dat betekent niet alleen dat we in de toekomst groen staal gaan maken met behulp van waterstof, tegelijkertijd kijken we ook hoe we waterstof nog meer kunnen inzetten. Bijvoorbeeld om onze logistiek te verduurzamen. We zetten daarom ook in op groene schepen voor het vervoeren van onze rollen staal.”

Jan van Dam, directeur, Van Dam Shipping zei: “Ik ben verheugd om samen met Tata Steel te werken aan de oplevering van een emissievrij schip. Onze relatie met Tata Steel gaat al vele jaren terug en wekelijks laadt een van onze schepen staal in IJmuiden. Deze samenwerking zal onze relatie intensiveren en bijdragen aan onze energie transitiedoelen als bedrijf en de scheepvaartsector.”

Elk jaar verscheept Tata Steel 2 miljoen ton aan rollen staal naar verschillende landen binnen Europa. Van Dam is een gevestigde naam in de Nederlandse rederijwereld en door de samenwerking krijgt Tata Steel de mogelijkheid om naar verwachting vanaf 2024 de rollen staal op een duurzamere manier te vervoeren. Het doel is dat het waterstof aangedreven schip 100% CO₂ emissievrij kan varen en daarmee zo’n 3000 ton CO₂ per jaar bespaart ten opzichte van een schip dat vaart op gasolie en stookolie.

“Groen staal in een schone omgeving betekent dat wij met de DRI technologie staal gaan produceren op basis van waterstof (Groen). Wij werken er aan om in 2030 tenminste 30% van onze CO₂  uitstoot te verminderen,” lichtte Hans van den Berg, CEO Tata Steel Nederland, toe. “In december hebben wij de keuze gemaakt waar de nieuwe installaties komen te staan en een contract getekend met Tennet voor een aansluiting op hun hoogspanningsnet. Twee technologieleveranciers hebben de opdracht gekregen om samen met ons de waterstofroute technisch uit te werken. Daarnaast is in februari dit jaar een eerste fase van het participatietraject opgestart waarbij we feedback op onze plannen vragen aan lokale bestuurders en omwonenden. Zo krijgen we nog duidelijker in kaart wat er speelt en leeft ten aanzien van de waterstofroute.”

Veel mensen nodig om het werk te verrichten
Inmiddels werken meer dan 100 mensen fulltime aan dit project. Tata Steel investeert nu al aan het onderzoeken, ontwerpen en praktisch uitwerken van de overgang naar groen staal. De omvang van het project zal blijven toenemen: in 2023 verwachten we dat het team nog meer zal groeien.

Stappenplan in kaart gebracht om in 2030 in werking te zijn
Om alle stadia van werkzaamheden duidelijk te maken, is een stappenplan opgesteld. Dat bestaat uit verschillenden fasen met de daarbij behorende tijdlijnen:

• Ontwerpfase (nu-zomer 2022): het gaat hier om keuzes over de DRI-fabriek en bijbehorende elektrische ovens. Daarbij hoort ook een globaal inzicht in de impact van de keuzes op de lokale- en CO₂-uitstoot. En wat deze keuzes betekenen voor de benodigde investeringen. 
• Engineeringfase (vanaf zomer 2022): in deze fase wordt in detail uitgewerkt hoe de nieuwe installaties functioneren, hoe zij worden voorzien van energie en waterstof, op welke manier de aansluiting plaats vindt met de staalfabriek en waar de reststromen opnieuw worden ingezet in het productieproces. Al tijdens deze start het aanvragen van de bijbehorende vergunningen. Dit proces moet zorgvuldig, maar ook versneld worden doorlopen. 
• Bouwvoorbereidingsfase (2022-2026): de bouw wordt voorbereid. Ondertussen worden de details uitgewerkt van de fabrieken en benodigdheden en zal het vergunningentraject continueren. Ook zal de aanbesteding van de nieuwe installaties starten. 
• Bouwfase (2026-2028): deze fase, waarin de bouw van de nieuwe installaties plaats vindt, kan starten zodra het vergunningentraject succesvol is doorlopen. 
• Opstartfase (2029): na oplevering van de nieuwe fabrieken worden deze stap voor stap opgestart. Als alles goed functioneert, kunnen de bestaande fabrieksonderdelen sluiten.

Meer is te lezen in de presentatie die is gegeven.

Lees ook het interview in het Financieele Dagblad met Hans van den Berg, CEO Tata Steel Nederland, en Cihan Lacin, bestuurder FNV Tata Steel. 

Wij zijn al gestart met de uitwerking van onze waterstof route en het jaar 2022 zal in het licht staan van alles wat we hiervoor nodig hebben. Dat varieert van: nieuwe installaties, infrastructuur voor de waterstof, stroom voor groene waterstof, financiering, vergunningen tot het zoeken van mensen die dit samen met ons gaan doen. Want deze route moeten we samen doen. Met de overheden (lokaal en landelijk), met de omgeving, met de vakbonden en met onze eigen mensen.

Hans van den Berg, directievoorzitter Tata Steel Nederland (TSN): “Wij zijn blij met de adviezen uit het Roland Berger rapport. We werken hard om waterstof nog eerder in te zetten dan in het rapport wordt aangegeven. We zien ambitieuze tijdlijnen die zijn neergezet. Als we die halen, heeft het onze voorkeur om meteen waterstof in te zetten. We doen nu al veel voorbereidend werk. Te denken valt aan het inzichtelijk krijgen welke installaties nodig zijn en hoe die in te passen op het terrein. En het opstarten van het vergunning traject. Wij kunnen zo bovendien een enorme impuls geven aan de ontwikkeling van de waterstof economie en op die manier ook de impact op de leefomgeving verder terugbrengen. De uitvoering van Roadmap Plus zet op dit vlak al een grote stap tussen 2022 en 2025.”

Het neerzetten van een DRI installatie betekent dat het huidige proces van ijzer smelten met hoogovens, in combinatie met kooks- en gasfabrieken, ophoudt. Vanaf het moment dat de nieuwe installaties in werking zijn, kunnen verschillende fabrieken op het terrein sluiten, waardoor overige emissies verder zullen afnemen.

Cihan Lacin, bestuurder FNV Tata Steel: “We zijn verheugd dat het eindrapport bevestigt dat de route “Groen Staal”, haalbaar is. Ook Tata Steel begreep snel dat deze route de toekomst van het bedrijf maximaal waarborgt. Het is nu zaak om alles in werking te stellen om die groene en duurzame route zo snel mogelijk op te tuigen. Dat kan niet zonder hulp vanuit de overheid. We roepen als FNV dan ook alle belanghebbende partijen op om samen op te trekken en zo snel mogelijk duidelijkheid te bieden over tijdslijnen, technologische keuzes en de effecten op korte, en lange termijn. Dat verdient Tata Steel en alle werknemers van het bedrijf als ook de omwonenden.”

Uit het rapport blijkt dat Tata Steel zo snel mogelijk moet beginnen om alles gerealiseerd te krijgen. De overheid is aan zet als het gaat om de versnelling van het doorlopen van de benodigde vergunning trajecten. Maar ook ten aanzien van de inrichting van de infrastructuur voor waterstof. Er moet meer aandacht komen voor het ontwikkelen van de benodigde wet- en regelgeving ten behoeve van de energietransitie.

Op verzoek van de FNV wordt daarnaast gesproken over een Sociaal Contract Groen Staal. Lacin: “Samen met de directie willen we dit contract opstellen waarmee we de belangen van de medewerkers tijdens en na deze transitie borgen. Want deze grote verandering van het productieproces heeft directe gevolgen voor het werk van de werknemers van Tata Steel.”

Klik hier voor het rapport

Tata Steel heeft al eerder uitgesproken om in 2030 een significante CO₂ reductie te willen bereiken. Hiervoor zijn, samen met FNV, verschillende scenario’s onderzocht. Uit een tussenrapport blijkt dat zowel de CCS route waarin de CO₂ wordt afgevangen en opgeslagen, als de waterstofroute technisch haalbaar zijn. Het besluit van vandaag zal tot gevolg hebben dat het bedrijf zich voor een vervolg fase enkel nog op de waterstofroute zal richten. Om deze koerswijziging te kunnen realiseren, is steun van de landelijke en regionale overheid onontbeerlijk. Daarbij gaat het om subsidies, het aanleggen van infrastructuur voor transport van waterstof en het afgeven van de benodigde vergunningen.

Samen stappen zetten

Hans van den Berg, directievoorzitter Tata Steel Nederland: ’’Onze samenleving is gebouwd op staal: we wassen in staal, we eten uit staal, we wonen in staal en we rijden in staal. Het behoud van een eigen staalsector is belangrijk voor Nederland en de energietransitie. Dit is alleen mogelijk als we op een verantwoorde en duurzame manier staal maken, waarbij wij de impact op onze leefomgeving zo snel mogelijk verder verminderen. Dat doen wij via een radicale koerswijziging naar waterstof. Dat doen we niet alleen omdat dit goed is voor het klimaat, maar juist ook omdat deze oplossing ook het beste is voor de omgeving. We gaan in IJmuiden nieuwe innovatieve technieken toepassen om op een andere manier staal te maken. Binnen acht jaar ziet het er hier heel anders uit. Minder schoorstenen en andere installaties. Om zo snel mogelijk te kunnen overgaan naar staalproductie via de waterstofroute, pleiten wij ervoor om samen met de overheid en omwonenden hierin op te trekken: op weg naar groen staal in een schone omgeving.”

“Tata Steel Limited is zich bewust van het feit dat we een grote verantwoordelijkheid hebben om de klimaatdoelstellingen te halen. Met de keuze voor waterstof als de technologie om staal te gaan produceren, zetten we een belangrijke stap in het verder verduurzamen van onze staalproductie. Wij staan volledig achter de directie van Tata Steel Nederland bij de stappen die zij nemen,” zegt T.V. Narendran, CEO en Managing Director Tata Steel Ltd en voorzitter van de Raad van Commissarissen van Tata Steel Nederland. Deze koers die we in IJmuiden inzetten, zal ons ook helpen het toekomstige transitie pad uit te stippelen van de andere geïntegreerde staalproductielocaties van Tata Steel.’’

Waterstof via DRI

De weg naar de waterstof route wordt bereikt via de inzet van de zogenaamde DRI technologie. Dat is een technologie waarmee ijzer wordt gemaakt op basis van aardgas of waterstof, uitgevoerd in combinatie met een of meer elektrische ovens. De beschikbaarheid van voldoende groene waterstof is op dit moment nog heel klein, maar zal geleidelijk aan de aardgastoepassing kunnen vervangen.

Vervolgtraject

De komende periode zal Tata Steel gebruiken om in gesprek te gaan met alle betrokken stakeholders om deze route verder uit te werken. Ook zal de nog lopende haalbaarheidsstudie worden gebruikt om de DRI technologie nog verder te onderzoeken. Dat gaat dan om elementen als: economische evaluatie, werkgelegenheid, impact op overige emissies, zoals NOx, geur, stof en geluid.

De waterstof route gaat hand-in-hand met de acties uit Roadmap Plus, waarvoor Tata Steel zich ondertussen volledig blijft inzetten. Hier gaat het om het realiseren en versnellen van de maatregelen die gericht zijn op het verminderen van de overlast en emissies voor de omgeving.

https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2396260-tata-topman-we-eten-wassen-en-rijden-in-staal-we-moeten-het-hier-produceren

Lees ook Hans van den Berg in het NRC

Als het gaat om vermindering van CO₂-uitstoot haalt FNV terecht aan dat er verschillende manieren zijn om dit te realiseren. TSN heeft zich gecommitteerd aan het klimaatakkoord met een vermindering van CO₂ -uitstoot met 40% per 2030. We kijken hierbij naar verschillende mogelijkheden. Een optie om dit te realiseren is bijvoorbeeld het plan voor afvangen en opslaan van CO₂. Dit hebben wij recent samen met  het ministerie van Economische Zaken & Klimaat opgeschreven in een document dat door de minister is gecommuniceerd.

FNV doet suggesties voor alternatieven, die ook TSN op haar vizier heeft. Met de plannen voor de afvang en opslag van CO₂ kan Tata Steel de Klimaatdoelstellingen van 2030 halen. Tegelijkertijd staan we altijd open om andere mogelijkheden te onderzoeken, zoals de waterstofroute waar ook FNV aan denkt.

FNV stelt terecht vast dat de diverse doelstellingen die goed zijn voor alle betrokkenen scherpe keuzes vraagt. En omdat dit zo is, moeten die keuzes ook gefundeerd worden gemaakt. Op basis van drie heldere criteria:

• het nationale doel voor de CO₂-reductie moet worden gehaald;
• de maatregelen moeten technisch daadwerkelijk haalbaar zijn;
• en uiteraard ook betaalbaar.

 De eerste stap die FNV wil zetten om alternatieven te bestuderen, is het doen van een aanvullende haalbaarheidsstudie. Dat lijkt ons een goed idee en kan dus op onze steun rekenen.Terwijl wij tegelijkertijd ook doorgaan met onze eigen verschillende plannen om de CO₂ te kunnen reduceren.   

Tata Steel blijft werken aan een duurzame, verantwoorde staalproductie in de IJmond. Met als doel niet alleen vermindering van de CO₂ uitstoot, maar ook vermindering van hinder voor de directe omgeving. Hiertoe hebben we de Roadmap Plus gelanceerd. De precieze uitwerking van dit pakket aan maatregelen zullen we binnenkort bekendmaken.

Ondertussen heeft Tata Steel een notitie ingediend bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied waarin de plannen zijn beschreven voor een van de projecten dat het bedrijf aan het voorbereiden is voor de toekomst. De notitie zal via de Omgevingsdienst ter inzage worden gepubliceerd. Het project kan leiden tot een aanzienlijke vermindering van de CO₂  uitstoot van onze staalfabriek in IJmuiden.

Het project dat is beschreven, houdt een aantal zaken in:

1. Afvang van CO₂ vanuit de Hoogovens en opslag daarvan in lege gasvelden op zee, meer dan 50 kilometer vanaf de kust.
2. Het gebruiken van de restgassen via een waterstoffabriek om 100.000 ton waterstof te maken per jaar. Omdat de CO₂ die daarbij ontstaat ook wordt afgevangen, spreken we over zogenaamde blauwe waterstof. Deze waterstof kan ingezet worden om staal te kunnen maken of geleverd worden aan een nationaal toekomstig waterstofnet.

Als de plannen worden goedgekeurd en de benodigde financiering wordt overeengekomen, zou dit leiden tot 40% reductie van de CO₂ uitstoot van IJmuiden in 2030. Dit staat gelijk aan vijf miljoen ton minder uitstoot per jaar. Het zou ook een belangrijke stap zijn richting de CO₂ neutrale ambitie van Tata Steel in Europa uiterlijk in 2050. Hierbij worden verschillende opties bekeken en overwogen waarvan dit project er eentje is. Van belang hierbij is dat er vanuit de overheid financiële en regelgevende steun nodig is.

We moeten nu samen met de overheid voortvarend starten met de uitvoering van de klimaatplannen. Er moet nog veel gebeuren om vooruitgang te boeken met deze plannen. Dit soort projecten kosten veel doorlooptijd voordat een besluit kan worden genomen. Een eerst stap is nu gezet met het indienen van deze notitie.  

Tegelijkertijd hebben we ook aanzienlijke milieu investeringen gedaan voor een betere lokale leefomgeving. Hier zijn al grote stappen gezet, zoals de hal waarin de slak wordt verwerkt waardoor de uitstoot van grafiet niet meer voorkomt.  Ook hebben we een aanvullend milieu investeringspakket van 300 miljoen euro aangekondigd. We zullen nog sneller de impact op de omgeving in meerdere opzichten reduceren. Dit programma voeren we de komende jaren uit. Dit traject loopt parallel met de plannen voor een duurzame toekomst.