Voordat nieuw staal in een auto zit, is het al een jaar onderweg

Wie een auto ziet rijden, denkt waarschijnlijk niet meteen aan proefrollen, corrosietesten of de vraag hoe goed staal bestand is tegen scheurvorming aan de rand van een gat. Bij de Hole Expansion Test ponsen we eerst een gat in de staalplaat en daarna wordt dat gat steeds verder opgerekt, totdat er een scheur ontstaat aan de rand. Zo wordt duidelijk hoeveel vervorming het staal aankan tijdens het maken van een onderdeel. 

Achter ieder stuk autostaal gaat een zorgvuldig testtraject schuil. Zeker nu we werken aan een nieuwe manier van staal produceren met een lagere milieu-impact, is dat voortraject heel belangrijk. 

Autofabrikanten stappen namelijk niet zomaar over op nieuw staal. Eerst willen ze kunnen aantonen dat het materiaal sterk genoeg is, goed te vormen is, veilig blijft en past binnen hun eigen productieproces. 

Daar weet Ingrid alles van. Zij werkt bij Customer Technical Service voor automotive: de afdeling die de technische brug vormt tussen Tata Steel en autofabrikanten. Samen met collega’s in onder andere Nederland, Duitsland, Zweden, Turkije, Tsjechie, Frankrijk en Spanje is zij het aanspreekpunt voor klanten bij technische vragen, testtrajecten en goedkeuringen. Dat internationale karakter past goed bij haar; Ingrid komt zelf uit Barcelona en werkt inmiddels al jaren in Nederland. 

Geen vinkje op papier 

"Homologatie is het woord dat wij in de automotive wereld gebruiken voor een goedkeuringsproces," zegt Ingrid. Dat klinkt alsof we een vinkje op papier moeten halen, maar niets is minder waar. 

Tata Steel test het materiaal eerst zelf. Daarna voeren klanten ook nog testen uit in hun eigen laboratoria. Als die stappen goed zijn verlopen, wordt een proefrol ingezet en daarna volgt een formele goedkeuring. 

"Van dat je zegt: die gaan we vandaag beginnen, tot het is goedgekeurd, kan het wel een jaar duren," vertelt Ingrid. Een jaar van proeven voorbereiden, rollen produceren, platen knippen, monsters naar laboratoria sturen en eigenschappen meten…. Sommige testen, zoals corrosietesten, duren maanden. En als een klant extra eisen stelt, moet het staal of het proces soms opnieuw worden bijgestuurd.” 

Een stukje staal wordt flink op de proef gesteld 

De testen verschillen allemaal. Zo wordt bij een trekproef een klein stuk plaatstaal in een machine uit elkaar getrokken om te meten hoeveel kracht het aankan en hoe ver het kan rekken voordat het breekt. Ook wordt gekeken naar de chemische samenstelling, de microstructuur, de zinklaag, de hechting van coatings, de oppervlaktekwaliteit en de mate waarin het staal goed te vormen is. 

Sommige testen zijn verrassend concreet. Auto’s hebben ronde vormen, scherpe randen, openingen en verbindingen met andere materialen. Daarom wordt bijvoorbeeld getest hoe goed je een gat in staal kunt oprekken zonder dat het materiaal scheurt. Ook wordt gekeken of staal goed kan worden gelijmd aan andere materialen, zoals aluminium of kunststof. "In de auto heb je kunststof, staal en aluminium. Soms krijg je een soort sandwich van verschillende materialen die allemaal moeten blijven plakken." 

Waarom autofabrikanten extra kritisch zijn 

De lat ligt overal hoog, maar extra voor automotive. Staal in auto’s moet sterk zijn, maar vaak ook dun en licht. Het moet energie kunnen opnemen bij een botsing én goed vervormbaar blijven tijdens de productie. Tegelijkertijd staan autofabrikanten zelf ook onder druk: zij moeten kosten beheersen, de prestaties van hun eindproducten verbeteren en voldoen aan strengere eisen rond verduurzaming en CO₂-uitstoot. Daardoor kijken klanten niet alleen of een staalsoort op papier aan de norm voldoet, maar ook of de kwaliteit hoog en constant genoeg is van rol tot rol. Het vermogen om aan die verwachtingen te voldoen, speelt daarom een belangrijke rol bij de keuze voor een leverancier. 

De transitie begint al voordat de oven er is 

Ook de omschakeling naar staal uit een elektrische oven vraagt veel voorbereiding. De Electric Arc Furnace staat weliswaar op onze agenda, maar is er op dit moment nog niet. Wachten tot die klaar is, kan niet. Daarom doen we nu al proeven met materiaal dat zoveel mogelijk lijkt op het staal dat straks via de nieuwe route wordt geproduceerd. We hebben gekeken naar de verwachte chemische samenstelling, het gebruik van schroot en de invloed van restelementen: elementen die uit schroot meekomen en niet zomaar uit het staal te verwijderen zijn. 

Als de nieuwe productieroute start, moet het materiaal zo snel mogelijk geschikt zijn voor klanten. "Onze klanten verwachten een goed product – net zo goed als het was – maar dan wel geproduceerd via een route met een lagere milieu-impact," zegt Ingrid. Dat vraagt om nieuwe installaties en voorbereiding in laboratoria, fabrieken, klantteams en bij de autofabrikanten zelf. 

Van IJmuiden naar Europa 

De staaltransitie speelt zich dus niet alleen af op ons terrein in IJmuiden. Ze loopt door tot in laboratoria en fabrieken van klanten in Europa. Automotive klanten hebben eigen doelen, tijdlijnen en testprogramma’s. Tegelijkertijd hebben wij als staalproducent ons eigen transitiepad. Ingrid noemt dat "een beetje een kip-en-ei-verhaal": iedereen wil vooruit, maar iedereen moet ook zeker weten dat de hele keten meebeweegt. 

Daarom bespreken we onze plannen al jaren van tevoren met klanten, zodat niemand wordt verrast. De behoefte verschilt per klant en per staalsoort. Ingrid en haar collega’s zorgen voor technische uitleg, afstemming over testen en vooral voor het vertrouwen dat nodig is om samen stappen te zetten. 

Vertrouwen is net zo belangrijk als techniek 

Want uiteindelijk is dit niet alleen een technisch verhaal. Natuurlijk draait het om eigenschappen, normen, testen en procesinstellingen. Maar minstens zo belangrijk is vertrouwen. "Het is helemaal vertrouwen," zegt Ingrid. "Eerst moet je vertrouwen winnen." Klanten moeten erop kunnen rekenen dat Tata Steel transparant is, vroegtijdig communiceert en samen met hen zoekt naar de beste weg vooruit. 

Zo wordt duidelijk hoeveel er gebeurt voordat nieuw staal in een auto belandt. Er is dan al getest, gerekend, afgestemd, aangepast en opnieuw gecontroleerd. En dat laat precies zien waar de transitie in de staalproductie over gaat: niet dat staal vanzelf ‘schoner’ wordt, maar dat het via een route met een lagere milieu-impact wordt gemaakt. Dat vraagt om meer dan een andere oven. Het vraagt om een hele keten van mensen, afdelingen en bedrijven die samen zorgen dat staal op een andere manier wordt geproduceerd én blijft doen wat het moet doen.